Levende Zuiden 1 Danielle Lemaire

ARTIKEL van DANIELLE LEMAIRE in DE KANTLIJN nr. 1

HET LEVENDE ZUIDEN 1

Rubriek over muziek en performances uit en in het Zuiden.
door Danielle Lemaire.
Oktober 2006.

In de Lage Landen gebeurt er veel op het gebied van de (experimentele) muziek en performances, meer dan u denkt. Dusdanig veel, dat de levende uitingen, zich afspelend op verwachte en onver-wachte plaatsen, voorbijzijn voordat u met uw ogen hebt geknipperd.
Ja, u krijgt veel informatie tot u, over tentoonstellingen, de leukste mega-festivals, verzekeringen en kabelnetaanbiedingen. En de holle boodschappen klinken daarbij helaas altijd het hardst, zodat u het op het laatst ook niet meer weet waar u dat levenverrijkende ding moet halen. Dan besluit u maar thuis te blijven.. met een goed DVD-tje over Bob Dylan of zoiets. Dat is helemaal niet verkeerd, natuurlijk! Maar weet u op dat moment zeker dat u niet ergens een vage vibratie hebt waargenomen, tot u reikend vanuit het kind in het weggespoelde badwater...(de krantjes in uw papierprullenmand bijvoorbeeld) dat roept: er is synchroon aan dit tijdstip iets aktiefs gaande dat uw grondvesten kan doen trillen, u kan veranderen...het levende leven is nu gaande! En, waarschijnlijk eenmalig.
Het is misschien niet altijd eenvoudig het kaf van het koren te scheiden in de veelheid van het cultuur-aanbod op ‘mainstream’posters en flyers die u tegenkomt in de stad of uw brievenbus; in de geijkte agenda’s op keurige stapeltjes in ordentelijke rekjes bij onze Grote Musea of in de blinkendgepoetste cafe’s van onze Moderne, Comfortabel Beveiligde grote Zuidelijke poppodia.
Het kan daarom zijn dat u denkt dat er niet meer gebeurt dan wat u in dat aanbod aantreft. En dat u daarom, heel helaas, niet altijd meer verrast wordt, omdat u voor de zoveelste keer naar een herhaling van een herhaling gaat luisteren en kijken, waar u teveel voor hebt betaald.
Er zijn vele hoeken en gaten in de Zuidelijke steden en dorpen die bruisen van echt schoons, ongekunsteld spontaans, moois en aanstekelijks; waar kunst in haar ware en essentieële vorm kan worden genoten en ontdekt kan worden. Soms loopt u er zelfs tegenaan zonder het gezocht te hebben, en is het er ineens, voor uw neus. Want er gebeurt veel op dat gebied. Er leeft veel op dat gebied.
En heel vaak, het klinkt ongelooflijk maar het is waar, zijn deze levende juwelen gratis toegankelijk. Wat te maken heeft met het feit dat er in dergelijke happenings vooral uit liefde voor de kunst, om de kunst zelf, wordt gewerkt.
Energieke avonturen meemaken en van de platgetreden paden afkomen, hoe?
Vooraleerst is het een kwestie om in alle informatie die u krijgt -als bovengenoemd- ook goed de kleine lettertjes en de achterflappen te lezen; om ook tekeningen en teksten te lezen in aankondigingen op zelfgemaakte flyertjes, stickers en kopietjes die u aan kunt treffen in semi-slordig neergelegde stapeltjes op de bar van de experimentele platenzaak, op straat (!), op tafeltjes in alternatieve muziekclubs, diverse ’podia voor de kunsten’, kunstenaarsplekken etc... en in de emails die in uw spam-folder zijn blijven steken. Eigenlijk moet u, als u op ontdekkingstocht wilt gaan, zoveel mogelijk lezen en met een speciaal gevoelige antenne filteren. Dit is te beoefenen.
Een beetje struinen op het internet kan ook wonderen verrichten. Lees eens recenties van nieuwe platen en CD’s in het alternatieve circuit waarvan er dagelijks honderden uitkomen. Stel een vraag en zoek meerdere antwoorden. Van het een komt het ander. Pionierswerk loont!
Tot u spreekt een van de kunstenaars die zelf als een vis op het podium is, platen en CD’s uitbrengt (op haar eigen label: Inner Landscapes) en die zichzelf graag bij tijd en wijle onderdompelt in de ongerepte spelonken van diverse Zuidelijke culturele goudmijnen, om te voelen wat er om haar heen leeft in de muziek-en performancewereld; om te leren van anderen en zich te verbinden met de kunst die leeft.

Onlangs gezien en hoog gewaardeerd:

Op zaterdagmiddag 23 september 2006 van ± 14.30-15.30
galerie Maes en Matthys in collaboratie met galerie Stella Lohaus,
Pourbusstr. 3A / Vlaamse Kaai 47, Antwerpen,
In de expositie ‘Break Down The Walls’ van Dennis Tyfus en Vaast Colson.
SUNBURNED HAND OF THE MAN (USA).
Lokatie: de gehele expositie.
Situatie: De expositie van Dennis Tyfus en Vaast Colson begint in de ene galerie en eindigt in de andere via een met grof geweld in de muur gehakt gat.
De expositie is een ‘visuele expressie van een geïmproviseerde perfomance’ volgens beide kunstenaars; doorlopend zijn er gratis toegankelijke perfomances in de tentooonstelling, gepland in een uitgebreid programma van concerten en radio-uitzendingen.
Te zien in beide galeries, verspreid, zijn grote getekende schilderijen en videowerken van Dennis Tyfus en installaties van Vaast Colson. Het voorste gedeelte van de eerste galerie bestaat uit twee verdiepingen. De eerste verdieping is verbonden met de begane grond via een ovaal-gevormde ‘kuil, of een arena (‘drager van een situatie’, volgens Colson) beslagen met donkerbruine houten latjes; op de eerste verdieping kijk je neer in de kuil, die alleen te bereiken en te verlaten is via een ladder. Op de benedenverdieping kijk je tegen de wand van de kuil aan, tegen de houten latjes waarvan tussen smalle kieren zicht wordt geboden op het innerlijk van de kuil en op wat zich daarin afspeelt. Er worden diverse performances in gegeven.
De algehele sfeer in de galerie is die van een vriendelijk maar ook bedreigend bos.
SUNBURNED HAND OF THE MAN bestaat uit een groep improviserende mannen uit Boston, ruige kerels die niet-zachtzinnige, fysiek-indringende performances geven. Geluiden brengen ze voort middels hun stem, hun hele lichaam, instrumenten als bellen en trommels, (electrisch) werkgereedschap en rotzooi zoals oude blikken etc.
Hun perfomance deze middag begon in een grote zaal van galerie twee -slechts bereikbaar voor het publiek via het gat in de muur- alwaar op één wand zeer groot een video-loop van Dennis Tyfus was geprojecteerd; een zwart-wit animatie van een lelijk mannetje in een continu herhalen-de neurotische aanstootgevende handeling.
Een groep mannen lag gedeeltelijk op de vloer, hing gedeeltelijk tegen de wand. Stil.
Eén voor één kwamen deze mannen tot leven. Niet sierlijk, maar hoekig, schokkerig. De groep op de vloer bewoog zich voort, een onwillekeurige richting uit, schuivend op de borst, of schuivend met het gezicht in een doek op de grond. Naar elkaar toe, van elkaar af. De man tegen de muur ging rollend heen en weer. Er kwamen geluiden uit deze wezens. Gemurmel, oerkreunen, niet-definieerbaar gezang. Het schuiven werd rustelozer en de hele ruimte werd weldra werkterrein; het publiek bevond zich in de loop van zo’n half uur in een wereld van omringende oerstemklan-ken en schijnbaar ongecontroleerde bewegingen van een groep wild- gestoord uitziende mannen, die wel degelijk poëzie in hun bewegingen toonden. Ik herinner me een jongen die sprekend leek op Kurt Cobain. Ik dacht steeds dat het Belgen waren. Maar dit waren dus Amerikanen. Alle mannen hadden sjofele kleren aan, die naturel aan hun lijf hingen als boomschors aan een boom. Associaties kwamen bij me op: met types uit films als ‘One Flew Over The Cuckoo’s nest’, ‘The Idiots’,‘De Dag dat de Triffids kwamen’ en zelfs uit de videoclip ‘Thriller’ van Micheal Jackson.
Eén van de mannen gooide een doek vol bellen en klankschaaltjes in de murmelende, draaiende
mannenmassa. Het doek viel open, de instrumenten kinkelden over de betonnen vloer.
Instrumenten werden opgepikt, langzaam bewoog de groep zich door het gat naar de eerste galerieruimte, omhoog naar de eerste verdieping, alwaar zij plaats namen in en rond de kuil en spectaculair doorspeelden, volledig in zichzelf gekeerd bewegend met instrumenten, een hamer,
een boor, de klankbellen; er was een man bij die ‘spastisch’ een keyboard bespeelde.
Als gezegd, ongecontroleerd leek de groep; het had iets alarmerends, gestoords, gevaarlijks.
Een man probeerde een andere man in de diepe kuil te trekken. De ladder werd weggehaald.
Ik hield mijn hart vast. De bewegingen waren soms wild. Agressief was het woord niet,
ik hoopte soms dat er geen gewonden zouden vallen, omdat de mannen zich nogal lieten gaan.
En daar zag ik de professionaliteit: alles bleek wel degelijk volledig in de hand, er werd niet in de metershoge kuil gevallen, er werd niet in benen geboord. Het geluid was prachtig, ongrijpbaar.
Het enige zwakke aan de langer dan een uur durende performance vond ik, dat op een bepaald ogenblik alle mannen tegelijk zich aan een soort ritualistisch ritmisch geklop en getrommel met de handen overgaven. Zo’n ‘lekker ritme’ ineens. Dat vond ik flauw en riekend naar typisch
Amerikaans show-entertainment.
Individuele mannen van de groep gingen op in hun rol, ze rolden en knielden en veegden zich door het stof, ze werden bos. Het was indrukwekkend.

Onlangs gezien en laag gewaardeerd:
Op vrijdagavond 29 september 2006
Eerste concertavond van het Earational Festival, in de Toonzaal te Den Bosch:
ZÈBRA. (Frans de Waard en Roel Meelkop)

Ieder jaar omstreeks deze tijd vindt in Den Bosch het Earational festival plaats. Op verschillende plekken in de stad zijn geluidinstallaties en films te zien, zoals bijvoorbeeld in kunstenaars-initiatief Artis. In de mooie voormalige Synagoge die nu Toonzaal heet, vinden electronische concerten plaats.
Wij woonden de eerste avond bij, die natuurlijk altijd spannend is omdat het een eerste toon gaat zetten voor het festival. De hoofd-act, Micheal Prime, bleek al te zijn blijven steken met het vliegtuig in Ierland. In plaats van deze act kregen we een ander concert van een doorgewinterde Duitse electronica artiest, Christoph Heemann; een zeer serieus, rustig en mooi opgebouwd concert dat helaas te lang duurde, het laatste kwartier zakte in, en het blijft onbegrijpelijk waarom deze man in de laatste 5 minuten nog allerlei experimenten ging doen die niks met het geheel van zijn concert te maken hadden.
Na een pauze traden Frans de Waard en Roel Meelkop ten tonele. Met name van Frans de Waard heb ik interessante dingen gezien en gehoord; hij is iemand die in allerlei hoedanigheden zijn hart aan de experimentele muziek heeft verpand, velen kennen hem van het frequent verschijnende ‘Vital Weekly’ (muziek-review magazine online), waarin hij met bewonderenswaardige consequentie verse releases van collega’s bespreekt. Van Zèbra (een samenvoeging van de winkelnamen Zeeman en Wibra) wist ik alleen dat zij een single hadden uitgebracht op het Nijmeegse label Ole. De muziek van Zèbra kende ik nog niet. Met een zeer goede herinnering aan de Waard’s optreden in de Player (Rotterdam) vorig jaar, aan de zijde van de obscure Amerikaan Scott Faust, had ik blijde verwachtingen van dit concert. Wel jammer dat er weer alleen iets met die eeuwige labtops ging worden gedaan. Ik word labtop concerten echt beu onderhand. Die kunnen eigenlijk niet meer vind ik. De mannen begonnen vrolijk; weldra werd de waardige synagoge gevuld met een smak lawaai die een interessante draai had kunnen krijgen; het concert had ‘stout’ kunnen worden, of humoristisch, zoals de band’s naam is. Maar vanaf de eerste vervlakkende beat die uit –ik geloof- de labtop van Roel Meelkop werd gestampt kreeg het publiek te kampen met een soort gemakszuchtig gefreak, waarbij grote-jongens-gitaren-samples op behoudende manier naar een zekere ‘climax’ werden opgestuwd met een vervelende voorspelbaarheid die me uiteindelijk deed afvragen wat ik daar nog op die stoel zat te doen.

Favoriete geluidsdrager van de maand:
Jan Van Den Dobbelsteen: ‘Three Variations’. 10” vinyl plaat. COSMIC VOLUME # 21.

Ja, dit is de plaat van mijn eigen man Jan. Maar het is de beste plaat van Zuidelijke bodem van de laatste tijd die ik gehoord heb en daarom bespreek ik hem alhier.
Trots overhandigde Jan me zijn nieuwe Cosmic Volume #21 op de dag dat deze vers van de pers was binnengekomen.
De bijzondere, zelf in het Grafisch Atelier DAGLICHT gezeefdrukte hoes; mat-zwart met koperkleurige letters aan de voorkant en mat-koperkleurig met zwarte letters aan de achterkant, kende ik al iets langer, en nu dan was deze uitgave compleet.
Op een speciaal moment draaide ik de plaat voor het eerst. Op een stille avond, toen ik alleen thuis was en de buren al naar bed waren.
Kant A; Een langgerekte wind waait, continu, op meanderende toon. Van verre, er doorheen wevend, komen versnelde geluiden naar voren die afkomstig lijken van mensen en geruchten die eens voorbij kwamen. Van overleden personen? Ik herken ergens vaag de stem van Jan zelf en verderop, in een andere soort omgeving, ook mijn eigen stem, dus het zijn niet alleen stemmen van overledenen. Wellicht zijn het allerlei verschillende stukken van eigen archiefmateriaal.
Ik weet het geheim niet. (En hoef dat ook niet te weten).
Ik hoor de vervormde stemmen en soms zenuwachtige geluiden strijden met elkaar. Op de grondtoon hoor ik dan complexe kluwen, wolken geluid ontstaan, die weldra weer ontrold worden tot enkele, soepelstrekkende draden.
Deze ‘Three Variations’ – de plaat bevat drie geluidsstukken, twee op kant A, ‘Variations 1 en 2’ en een op kant B, ‘Variations 3’- geeft een blik op een nooit tot stilstand komende wereld, waarin dag en nacht in elkaar overgaan en van waaruit continu energie wordt gegenereerd; alle aktiviteiten in een microcosmos –de wereld van Jan zelf –zijn omgezet in geluid; vergelijkbaar met de continue stroom van de eeuwige gevarieerde geluiden die elektronisch worden gegenereerd uit de onophoudelijke bewegingen in het binnenste van de aarde. (te beluisteren op het internet, 24 uur per dag!)
Op kant B is een constante 16-tonige grondlijn te horen die nergens ophoudt noch verandert.
Het is prettig bij beluistering (en ik raad iedereen aan alleen, ongestoord in stilte te luisteren) ‘je eigen ritme’ samen te laten vallen met deze grondtoon; het geeft rust, zoals wanneer je luistert naar het ruisen der golven van de zee...maar die rust is bedrieglijk en heeft verre te maken met ‘op je lauweren rusten’, omdat ze louter bestaat bij de gratie van de enorme dynamische veelheid aan opkomende en afnemende elektronische geluiden die de grondtoon omwinden, als het ware. Deze geluiden vertegenwoordigen in abstractie de razende en rijke wereld vanwaaruit ze ontstaan zijn.
Veel te snel voor mijn gevoel is kant B afgelopen en het blijkt dat ik was opgetild door de muziek, omdat ik met een smakje terugkom in mijn eigen werkelijkheid –d ie ik was gaan vereenzelvigen met die van ‘Three Variations’. Een prachtige ervaring.
Zoals met al Van Den Dobbelsteen’s muziekuitgaven, is de ervaring die je met deze muziek kunt hebben een fysieke.
Uiteraard ken ik Jan’s geluidswerk zeer goed, en vrijwel alles -we werken in muzikaal opzicht ook samen; de groeiende serie Cosmic Volumes (26 uitgaven nu!) heb ik dan ook op de voet gevolgd en ik geef toe dat ik niet alle werken even ‘gemakkelijk’ beluisterbaar vind. Deze ‘Three Variations’ was een verrassing voor me, ook omdat ik al die tijd niet doorhad dat dit de muziek zou zijn op de plaat die hij op dat moment bij wijze van spreken onder mijn neus aan het produceren was en ik vind dat met deze 10” een kroon is gezet op de ontwikkeling in
zijn geluidswerk.
De plaat doet me denken aan picture disc # CV 15 ‘Voor Ambrosius’; een plaat die destijds is uitgebracht voor de gelijknamige geluidsinstallatie.
Op deze plaat is het geluid van het groeien van de tulpen in JaDa’s tuin te horen.
Nu hoor je geen tulpen maar mensen die voorbij zijn, geruchten die tot je komen als uit een andere werkelijkheid; een werkelijkheid die je eigen werkelijkheid blijkt te zijn.
Website: www.iae.nl/users/jada