De Hoogeveense Vaart

Een fotoreportage

De Verlengde Hoogeveense Vaart bij Nieuw-Amsterdam

De Reportage.

Deze fotoreportage geeft een beeld van de Hoogeveense Vaart. Het laat de hele Hoogeveense Vaart zien tussen Meppel en Schöninghsdorf in Duitsland. De reportage is begonnen in Duitsland en eindigt in Meppel. De volgende kanaaldelen zijn gefotografeerd:

• Het Hoogeveenkanal (Duitsland) vanaf het Nord-Südkanal, doorlopend in:
• De Verlengde Hoogeveense Vaart (In Zwartemeer en Klazienaveen het "Van Echtenskanaal" geheten) tot aan de oostelijke rand van Hoogeveen bij de aftakking van de Hoogeveense Vaart om Hoogeveen heen;
• Een klein stukje van de "oude" Hoogeveense Vaart en de Venesluis aan de westelijke rand van Hoogeveen;
• De Hoogeveense Vaart tussen de westelijke rand van Hoogeveen en de oostelijke rand van Meppel, en waar mogelijk een foto van de oude vaart;
• In Meppel aan de buitenrand van de bebouwde kant een stukje van de "oude" Hoogeveense Vaart, en een blik op de omleiding van de Hoogeveense Vaart ten zuiden van Meppel.

De omleiding ten zuiden van Meppel en ten zuiden en oosten van Hoogeveen zijn zelf niet gefotografeerd, net zo min als de kanalen of delen daarvan binnen de bebouwde kom van Hoogeveen en Meppel.

Wat historie:

Bij Meppel komen een aantal riviertjes tezamen en stromen verder naar het zuiden in wat nu het Meppeler Diep heet. Van die riviertjes zijn er een aantal natuurlijk (De Reest, de Wold Aa, de Oude Vaart) en een aantal gegraven: De Leisloot (vroeger Swarte Grift), de Hoogeveense Vaart (vroeger de Wetering of Echtener Grift) en de bekende Drentse Hoofdvaart.
Reeds in 1426 is er sprake van "De Wetering". Dit was een kanaal, dat kennelijk voor de afwatering van de veengebieden ten oosten van Meppel is gegraven. Het liep van Meppel in de richting van het huidige Hoogeveen. Onder Meppel mondde het via een primitief soort stuw in de Reest uit. Hoewel het Oude Diep (een stroom ten noorden van het huidige Hoogeveen) bij Echten in de wetering uitmondde, is de wetering niet de benedenloop daarvan. Het Oude Diep mondde oorspronkelijk in de Koekanger Aa uit, die op haar beurt weer in de Wold Aa uitmondt.

Deze wetering werd trouwens later de Echtenerstroom of Echtener Grift genoemd. Er werd reeds gevaren met turfpramen, die turf afvoerden uit het Westerveen. In 1625 werd door Roelof van Echten de "Algemeene Compagnie van de 5000 Morgen" opgericht om ontvening van de Echtener Grote Venen mogelijk te maken. De wetering moest hiervoor bevaarbaar worden gemaakt om turf af te voeren en eventueel materiaal aan te voeren, en werd hiertoe uitgediept en van sluizen voorzien. De primitieve stuw bij Meppel werd vervangen door een echte sluis, zodat scheepvaart op het kanaal tot aan Echten mogelijk werd. Het Oude Diep werd aangesloten op het kanaal en vanaf hier tot aan Meppel was het kanaal gereed in 1634. Het kanaal werd doorgegraven tot diep in de Echtener Grote Venen en de laatste sluis in het kanaal, in de veengebieden,  werd gebouwd in 1637 en kreeg de naam Veeneschut, later Veenesluis. Op die plaats is al spoedig een kolonie ontstaan, die de naam Hoogeveen kreeg. De gerestaureerde versie van deze sluis is nog aanwezig in het oude deel van het kanaal, ten westen van Hoogeveen.

De gekanaliseerde wetering kreeg de naam "Hoogeveense Vaart". Deze vaart is ruim 200 jaar gebruikt voor de afvoer van turf vanuit de veengebieden, maar ook voor andere doeleinden, zoals het transport van manschappen in de 80-jarige oorlog.
UIteindelijk was het kanaal sterk verouderd en kon miet meer concurreren tegen de Drentsche Hoofdvaart (1770) en de Dedemsvaart (1810).

Tot aan 1850 is er sinds de verbetering van de oude wetering aan de Hoogeveense Vaart niets veranderd. In 1851 werd daarom de Drentsche Kanaalmaatschappij opgericht en werd de Hoogeveense Vaart verbreed en uitgediept. De 11 oude sluizen werden vevangen door vijf moderne, bochten werden rechtgetrokken. Vanaf Hoogeveen is dit kanaal als veenkanaal verder naar het oosten gegraven, door de veenkoloniën, tot in Duitsland aan toe. Daar mondde het kanaal in uit in het Nord-Südkanal, dat zoals de naam al zegt noord-zuid loopt. Later is de omleiding om Hoogeveen en bij Meppel aangelegd en daarmee werd het kanaal naar Hoogeveen bevaarbaar voor schepen tot 600 ton.
Delen van de oude wetering zijn nog aanwezig, o.a. in en bij Meppel en Hoogeveen en bij Noordwijk en Rogat.

Het is opmerkelijk te noemen dat de Hoogeveense Vaart gedurende 200 jaar in het geheel niet is veranderd en toch zeer belangrijk is geweest voor de ontvening en ontwikkeling van dit deel van Drenthe. In totaal is de Hoogeveense Vaart ruim 300 jaar lang een belangrijke vaarweg geweest.
Thans is de gehele Hoogeveense Vaart vanaf het Meppelerdiep tot aan Klazienaveen nog steeds bevaarbaar. In Klazienaveen zijn in het centrum delen van de vaart gedempt. Het kanaal heeft nog steeds een functie in het vervoer van goederen per schip, maar met name de delen oostelijk van Hoogeveen zullen een grotere rol gaan spelen in de waterrecreatie.

Met dank aan de gemeenten Meppel en Hoogeveen, die de nodige informatie hebben verschaft.
Informatie uit o.a. "Meppeler grachten - graven en dempen", "Het onderhoud van de Hoogeveensche Vaart in de 17e en 18e eeuw" (G. A. Coert) en "De Hoogeveensche Vaart - Wanneer en waarom is deze gegraven" (H. Elsinga).

De nummers op het kaartje hiernaast corresponderen met de "thumbview" foto's hieronder. Een klik op een nummer van het kaartje of op een onderstaand fotootje opent een grote foto.

Fokke Nauta