Op zoek naar de voetstappen van

Vincent van Gogh

in zijn Nuenense periode

HOUTVERKOOP / POPULIERENLAAN

DEEL 2/6

DEEL-1 DEEL-2 DEEL-3 DEEL-4 DEEL-5 DEEL-6
           

 

HOUTVERKOOP

 

Het schilderij in waterverf van "de Houtverkoop" JH 438, dat als eerste werk in kleur te Nuenen te boek staat heeft me op ideeŽn gebracht, met meningen die niet waar behoeven te zijn.

In de buurt van de Berg, waren verschillende houtbewerkingbedrijfjes, waaronder een kuiperij en een karrenmakerij aan het begin van de Beekstraat. Oude foto's van rond 1900 laten een houtvoorraad zien van karrenmakerij Jansen aan de Papenvoort. Alleen het cafť met rode vlek op het bovenlicht ontbreekt. Die rode vlek heb ik aanvankelijk als een rode hengst of iets dergelijks aangezien, maar volgens kunstenaar Jack van Hoek is dit een rode vlek om de kleurharmonie te verstevigen.

De stijve figuurtjes op dit schilderij zijn mijns inziens niet alleen te wijten aan onkunde. Vincent had wel moeite met een groepsvoorstelling maar de schets uit Den Haag van de zandgravers was toch een stuk beter. Zijn nieuwe leefomgeving speelde parten. Ik denk dat tijdens die houtverkoop om stilte gevraagd is. Vincent zette de belangstellenden als soldaatjes in de houding, waarschijnlijk onbewust onder invloed van de vrome stijfheid van zijn familie, waar hij als zwervend artiest niet in paste.

Omdat het me al erg veel tijd kostte om deze informatie los te peuteren over "de Houtverkoop", heb ik hier de chronologische volgorde van de aangegeven werken losgelaten.

POPULIERENLAAN

 

Een flink olieverfschilderij is de "Populierenlaan in de herfst" JH 522. Op dit schilderij zijn meer aanwijzingen te vinden dan op het eerste gezicht lijkt.

De laan is kaarsrecht, niet zo lang, met op de voorgrond een een houten bruggetje. Op het einde van de zandweg staat een huis aan de overzijde van een T-splitsing. Het licht komt van links en gezien de verschillende schaduwposities, is het terplaatse geschilderd. Het licht komt uit het zuiden en zuidwesten. Op de topografische kaart van Nuenen nr.670, heb ik nergens een plekje kunnen vinden dat aan de hierboven omschreven gegevens voldoet. Met een vergrootglas heb ik de hele kaart centimeter voor centimeter afgespeurd, ik ben ook nog naar twijfelachtige plaatsen gaan kijken. Veel historische plekjes zijn er nog, maar die populierenlaan niet, d.w.z. niet gevonden. In een brief van Vincent aan Anthon van Rappard wordt Anthon door Vincent verzocht naar Nuenen te komen 'om naar de mooie dorpen te komen kijken' en hij noemt daarbij Son en Breugel. In mei 1884 is Van Rappard een aantal dagen in Nuenen geweest om aan de wens van Vincent te voldoen. Vincent was toen al in Son en Breugel geweest en ze zijn er samen ongetwijfeld nogmaals geweest. Heeft hij daar helemaal niets getekend of geschilderd? Gezien de ijver van van Gogh acht ik dit uitgesloten. Er moeten minstens krabbels zijn ontstaan om eventueel later te gebruiken. Met deze gedachtengang heb ik de topografische kaart van Son en Breugel nr.649 geraadpleegd. Tot mijn verbazing vond ik binnen 5 minuten een plekje dat helemaal aan de bewuste populierenlaan voldeed. Dat zegt natuurlijk niet alles want het is een herfsttafereel en moet na Mei geschilderd zijn, al dan niet in het bijzijn van van Rappard. Op een zonnige namiddag in november 1991 heb ik die plek bezocht te Breugel. Het huis staat er nog, zij het enige malen verbouwd, de straat heet Keske en het huis heeft nummer 6. De sindsdien vijfde of zesde generatie populieren was kort geleden gerooid, een deel van het hout lag er nog. Het houten bruggetje over de Breugelse beek was vervangen door een rioolbuis en opgenomen in het asfalt. De kleine houten leuningen zijn nu opgemetselde muurtjes. Schilderij JH 522? Voor mij wel! Gezien vanuit het Keske loopt de weg verder als zandpad richting Nuenen, maar wordt onderbroken door het Wilhelmina kanaal. Dit kanaal bestond de vorige eeuw nog niet (in 1923 gegraven).

Aan de andere kant van het kanaal gaat de weg verder richting Heerendonk en loopt nu dood in de weilanden. Deze zandweg heette voorheen "Broekstraat". Mijn vondst, voorzien van een foto, heb ik bij de Gemeente Nuenen voorgelegd. Men zou wel eens gaan kijken, ik zou er nog van horen. 'En gij geleufd da'. Breugel is geen Nuenen! Dit territoriumgedrag is overal hetzelfde.

Mijn verhaal kan hier onverwacht worden aan-gevuld. Ik kan dan wel denken dat "de populierenlaan" JH 522, in de herfst te Breugel gemaakt zou kunnen zijn, in Nederwetten denkt Dhr. S. er heel anders over. In een artikel in het Eindhovens Dagblad d.d. 24-06-1995 onder het kopje Landmerk geeft S. zijn visie op de locatie van dit schilderij. Zijn verhaal komt aannemelijk over, doch mijns inziens wat chauvinistisch, restanten van de boerenoorlog in 1821 tegen het ontstaan van de ge-meente Nuenen c.a.)3. Het huis op dit schilderij is volgens S. de Schoteldonkse hoeve. Deze boerderij bestaat nog steeds, is wat aangepast en verkeert in goede staat. De Broekdijk heeft hier de nodige aanpassingen ondergaan zodat er een vertekend beeld ten opzichte van toen is ontstaan. Hier kan ik helemaal in meegaan. Deze plaats heb ik met behulp van oude kaarten menigmaal bekeken en er vraagtekens bij geplaatst. Het huis stond naast een knik in de weg, ik zie geen T-splitsing. Dat kan Vincent, voor een betere vlakverdeling, best een beetje hebben aangepast. Voor een herfstnamiddag is de lichtval niet correct, maar met wat geler licht en iets langere schaduwen kan het ook enkele uren eerder gemaakt zijn.

Een lastiger punt is het houten bruggetje op de voorgrond dat op de topografische kaart van 1897 als "duiker" aangegeven staat.

Het streekarchief te Eindhoven heeft alle medewerking verleend om de juiste situatie aldaar, in de periode 1883-1885, boven tafel te krijgen, doch jammer genoeg zonder succes. Het mooie kaartje van de gemeente Nuenen c.a.. van J.Kuyper uit 1866 laat geen verbindingen zien tussen de Lissevoortse loop en de Hooidonkse beek. Op de kadasterkaart van 1832 bestaat deze verbinding wel, doch zonder brug of duiker. Ook andere oude kaarten gaven geen opheldering. Het ligt mijns inziens voor de hand dat veel duikers in het veld een houten brug of vlonder als voorloper hebben gehad.

Een ander gezichtspunt is de weg zelf. Het schilderij straalt veel rust uit. De broekdijk moet juist op deze plaats een drukke smalle zandweg geweest zijn tussen Nuenen, Nederwetten, Hooidonk en Breugel. Vincent heeft naar mijn mening op deze plaats geen uur ongestoord kunnen werken, vanwege de passerende karren met trekdieren en het daarbij behorende stof.

Bij de Breugelse beek zal het veel rustiger geweest zijn, ook al kwamen daar enkele zandwegen bij elkaar. De houten brug over de Breugelse beek bestond in ieder geval al in 1840 en in 1897 lag deze er nog steeds. De brug heette "Hambrug" genoemd naar de landerijen tussen de beek en Hooidonk: "Het Ham".

De populierenlaan in de herfst zal wel een discussiepunt blijven te Nuenen c.a., ik geef de voorkeur aan Breugel.

Keske, 1995 foto cv

 

In december 1991 ben ik nogmaals naar het Keske geweest en heb daar met iemand een leuk gesprek gehad. Hij had namelijk vanaf 1929 op Keske 6 gewoond en er een deel van zijn jeugd doorgebracht, maar kon niemand bedenken die daar van oorsprong thuishoorde. Die dag was het zonnig maar koud vriesweer. Door het missen van de bus naar Eindhoven en het lange wachten, heb ik zoveel kou geleden dat ik voorlopig genezen was van het wroeten in andermans verleden. een Hobby moet geen pijn doen!

De Sint Genovevakerk, 1995 foto cv

De voetstappen van Vincent van Gogh hebben me niet helemaal losgelaten. Het mooie novemberweer van 1994 bracht me toch weer in Breugel om te kijken of daar een nieuwe populierenaanplant had plaatsgevonden. Jammergenoeg is dat niet gebeurd. Ik heb toch wat foto's genomen van de ex-populierenlaan met op de achtergrond een kerk die me bekend voor-kwam uit de werken van Vincent.

Dat kan toeval zijn....of niet. Na informatie bleek dat de heemkundekring aldaar een aardig boek over Son en Breugel had uitgegeven met daarin een stuk kerkgeschiedenis. Zowel Son als Breugel bezitten een zeer oude kerk met een bewogen geschiedenis. De Breugelse kerk gewijd aan St.Genoveva was en is nu weer een kruiskerk. In de tijd van van Gogh waren de zijbeuken niet meer aanwezig en de hoge spits van de toren was bij een storm in 1800 er al afgewaaid, bij de kerk van Son trouwens ook. De St.Genoveva kerk is nu geheel gerestaureerd alleen de hoge spits is niet meer teruggeplaatst. Het schilderij JH 761 vertoont erg veel overeenkomst.

VORIGE PAG. / BACK BACK TO START VOLGENDE PAG. / NEXT

TERUG NAAR BOVEN / BACK TO TOP

    

Ad Verkooijen HOMEPAGE 2000 cv / av   All text is copyrighted to CAH Verkooijen; Pictures on this page are copyrighted and for study only